Kültürel Mirası Katılımcı Koruma Modeli

İlknur Arı

I. İlk Yasal Düzenlemeler

A. 1874 Asar-ı Atika Nizamnamesi (AAN)

1872’de Müze-i Hümayun Müdürlüğüne getirilen Dethier, 1869 yılında hazırlanıp yürürlüğe girmeyen AAN’ni geliştirip değiştirerek yeni bir AAN hazırlamıştır. 1874’de kabul edilen bu nizamname ile tarihi eserlerin korunması amaçlanıyor ve kazıların bir düzene sokulması öngörülüyordu. 36 maddeden oluşan bu nizamname ile getirilen en önemli yenilikler şu şekilde özetlenebilir:

1- Giriş kısmında,1. maddede  günümüz anlayışına oldukça yakın bir eski eser tanımı yapılmıştır: “Eski zamanlardan kalan her çeşit eşya (sanat eşyası) eski eserdir.” Böylelikle zaman sınırlaması yapılmadan eski olan herşey eski eser kapsamına alınmıştır.

2- 2. maddede eski eserler iki çeşide ayrılır: 1. paralar, 2. taşınması mümkün olan veya olmayan bütün eşyalar.

3- 3.madde de o ana kadar keşfedilmemiş tüm eserlerin devlete ait olduğu belirtilir. Fakat izinli olarak yapılan kazılarda bulunan eski eserlerin 1/3 ü bulana, 1/3 ü eserin bulunduğu toprak sahibine, 1/3 ü de devlete verilmesi kararlaştırılıyor.

2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu

Kanun Numarası: 2863
Kabul Tarihi : 21/7/1983
Yayımlandığı R.Gazete: Tarih: 23/7/1983 Sayı: 18113

Birinci Bölüm - Genel Hükümler

Amaç:

Madde 1 - Bu Kanunun amacı; korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımları belirlemek, yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenlemek, bu konuda gerekli ilke ve uygulama kararlarını alacak teşkilatın kuruluş ve görevlerini tespit etmektir.

Kapsam:

Madde 2 - Bu Kanun; korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili hususları ve bunlarla ilgili gerçek ve tüzelkişilerin görev ve sorumluluklarını kapsar.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ

KANUN

KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARINI KORUMA KANUNU

İLE ÇEŞİTLİ KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI

HAKKINDA KANUN

MADDE 1.- 21.7.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 3 üncü maddesinin;  (a) bendinin (1) numaralı alt bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, (3) numaralı alt bendine "kent kalıntıları" ibaresinden sonra gelmek üzere "kültür varlıklarının yoğun olarak bulunduğu sosyal yaşama konu olmuş veya" ibareleri ile aynı bende (7), (8), (9), (10), (11) ve (12) numaralı alt bentler eklenmiş, (b) bendinin (3) numaralı alt bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Koruma Uygulama ve Denetim Büroları (KUDEB)

İl Özel İdareleri, Büyükşehir Belediyeleri ve Bakanlıkça izin verilen belediyeler bünyesinde, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarıyla ilgili işlemleri ve uygulamaları yürütmek, denetimlerini yapmak üzere koruma, uygulama ve denetim büroları kurulması 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yasası'nın 5226 sayılı yasanın 13. maddesinde hükme bağlanmıştır. Bu konuda 11 Haziran 2005 tarihinde bir yönetmelik çıkartılarak kısaca KUDEB olarak anılacak olan bu birimlerin kuruluş ve işleyiş esasları ayrıntıya kavuşturulmuştur.

Arkeolojik Mirasın Korunmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi

(Gözden Geçirilmiş)'nin Onaylanmasının Uygun Bulunduğu Hakkında Kanun

Kanun No. 4434 Kabul Tarihi : 5.8.1999

MADDE 1. — 16 Ocak 1992 tarihinde Valetta’da (Malta) imzalanan “Arkeolojik Mirasın Korunmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi (Gözden Geçirilmiş)”nin onaylanması uygun bulunmuştur.

MADDE 2. — Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 3. — Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

ARKEOLOJİK MİRASIN KORUNMASINA İLİŞKİN AVRUPA SÖZLEŞMESİ